Eén jaar na de meest gewelddadige confrontatie uit de recente Peruaanse geschiedenis, kwamen honderden mensen samen in Bagua tijdens een tweedaagse herdenkingsplechtigheid voor de vierendertig slachtoffers. Op het programma stonden een forum, een avondwake, artistieke tussendoortjes en vooral: toespraken. Demagogie en propaganda overschaduwden wat in de eerste plaats een hommage aan de slachtoffers moest worden, maar tussen de lijnen lazen we ook sprankeltjes hoop.

Alliantie van de inheemse bewegingen
De inheemse organisaties AIDESEP, ORPIAN en CONACAMI organiseerden vrijdag 4 juni in de voormiddag een gezamenlijk forum in Bagua Chica. Het centrale thema: de samenwerking tussen de inheemsen van de Andes en de Amazone bij het uitwerken van ontwikkelingsvoorstellen die hand in hand gaan met het respect voor hun rechten.

Cervando Puerta, leider van de inheemse beweging voor de Noord-Peruaanse Amazone ORPIAN, stelde dat nu het Peruaanse Parlement de wet op raadpleging van inheemse volkeren heeft goedgekeurd, de regering consequent moet zijn en de huidige concessies voor mijnbouw in het land intrekken. "Nergens in dit land zijn inheemse volkeren ooit voorafgaand aan mijnbouwprojecten geraadpleegd", aldus Puerta. Hij eiste daarom ook een betere ruimtelijke ordening, geworteld in het wereldbeeld van 's lands inheemse volkeren.

Magdiel Carrión, vicepresident van CONACAMI en één van de voornaamste leiders in het lokale protest tegen het omstreden Río Blanco-mijnbouwproject op de grens met Ecuador, opende op het forum het debat omtrent een wetsvoorstel voor amnestie voor leiders van sociale bewegingen die gerechtelijk vervolgd worden voor hun protestdaden. Magdiel is zelf één van de ongeveer tweehonderd leiders die in Peru deze vorm van criminalisering aan den lijve ondervinden.

Kaarsjes tussen de cactussen
Tegen de avond was het afspraak in de Curva del Diablo (of 'Duivelsbocht'), de scherpe bocht op de weg tussen Jaén en Bagua aan de rand van de Noord-Peruaanse Amazone waar het vorig jaar allemaal gebeurde. Vanuit de twee richtingen kwam tegen zonsondergang een honderdtal boeren samengestroomd, allen leden van de Rondas Campesinas -de grootste boerenbeweging van Peru- voornamelijk uit de departementen Cajamarca en Amazonas. Daarnaast: tientallen politieagenten die aan de rand van de weg toekeken en de taak hadden om het verkeer in goede banen te leiden, een grote persdelegatie, jongerenorganisaties uit de streek en mensen van nationale en internationale NGO's.

Opvallend was de afwezigheid van de inheemse Awajún en Wampis, nochtans zelf de voornaamste actoren van het protest vorig jaar. Volgens bepaalde insiders was hun afwezigheid te wijten aan het feit dat vele inheemsen zich niet zozeer vertegenwoordigd voelen door de leiders van ORPIAN en AIDESEP, die voornamelijk aan hun politieke agenda's en het bijhorende geld zouden denken. Hoewel geen enkele politicus het woord kreeg, waren de partijen Movimiento de Afirmación Social (MAS), Tierra y Libertad (TyL) en Partido Nacionalista Peruano (PNP) inderdaad nadrukkelijk aanwezig op de tweedaagse- alle drie sterk verweven met de  organiserende sociale bewegingen en comités.

De avondwake was voornamelijk een aaneenrijging van toespraken, die samengevat kunnen worden in twee boodschappen: ten eerste, dat er na een jaar nog geen sprake kan zijn van verzoening en gerechtigheid; en ten tweede, dat een nieuwe regering er één voor en door het volk moet zijn. Tussendoor waren er muziek, poëzie en kaarsjes. Op de heuvel in de Curva vielen de talrijke boeren zachtjes in slaap tussen de cactussen en bomen, wakend tot de brandende zon weer opkwam.

 5 juni, Día de los Mártires en Defensa de la Vida y la Amazonia del Perú
Diezelfde heuvel liep in de loop van zaterdag verder vol met groepen van de Rondas Campesinas en andere bezoekers, in totaal een 1500-tal aanwezigen. De grote verwachte held van de dag was Alberto Pizango, de leider van AIDESEP (de koepelbeweging van inheemse volkeren in de Peruaanse Amazone). Pizango heeft een aanhoudingsbevel tegen zich lopen omwille van de protesten van vorig jaar, keerde vorige week terug uit politiek asiel in Nicaragua en mocht in afwachting van zijn proces even het podium op. "De goedkeuring van de wet met betrekking tot de raadpleging van inheemse volkeren is een overwinning in onze strijd", zei Pizango aan de menigte. Hij was naar eigen zeggen gevlucht om meer geweld in het land te voorkomen.

Ook voor solidariteit met de nog steeds vermiste politieagent was er plaats: de publieke oproep van diens vader om te blijven zoeken naar de waarheid, kon rekenen op luid applaus.

Beschamend was het feit dat de organisatoren het woord gaven aan een parlementslid van de links-nationalistische PNP. Zij greep de gebeurtenissen in de Curva aan om de presidentscampagne van PNP-kandidaat Ollanta Humala in de verf te zetten- de PNP zou een sterke achterban binnen AIDESEP hebben.

Idelso Hernández, leider van de Rondas Campesinas van de regio Cajamarca en de Noordelijke Koepel van Andes- en Amazonevolkeren, onderstreepte tot slot dat de baguazo tot positief effect heeft gehad dat inheemsen uit de verschillende streken van het land beter samenwerken dan ooit.

Wat na 1 jaar Bagua?
Curva de la Esperanza ('Bocht van de Hoop'), staat te lezen op een kraaknieuw bord in de beruchte bocht met een Christusfiguur erop, daar geïnstalleerd door een lokale adventistenkerk. De krant La República maakte op zondag een minder hoopvolle analyse. "De tragedie van Bagua toont de onbekwaamheid van de regering aan, de onverantwoordelijkheid en de demagogie van de inheemse leiders en hun beschermelingen binnen de PNP, en de straffeloosheid die heerst in dit land", schrijft columnist Fernando Rospigliosi. Hoewel deze visie helaas grotendeels klopt, en het verontrustend is dat inheemse leiders zich om partijpolitieke redenen vervreemden van de burgers die ze zouden moeten vertegenwoordigen, moet men erkennen dat er één jaar na de baguazo ook sprankeltjes hoop zijn. De wet op raadpleging van inheemse volkeren, een groter gesensibiliseerd en solidair Peruaans publiek in de hoofdstad en structuren voor samenwerking tussen Andes- en Amazonevolkeren, zijn daar voorbeelden van.

Uiteraard zal het tijd vragen om vanuit die woorden en structuren effectieve vooruitgang te boeken voor de miljoenen Peruanen die onderdrukt worden door de grondstoffenpolitiek van hun land. De politieke conjunctuur van dit en komend jaar zal dit democratiseringsproces zeker niet vergemakkelijken.