Op initiatief van CATAPA's Peruaanse partner VIMA en het Forum Solidaridad Perú werd afgelopen vrijdag in Jaén het Netwerk Tukuy Ricuy opgericht. Het netwerk heeft als doelstellingen het kritisch opvolgen van en informeren over de megaprojecten die in Noord-Peru worden uitgevoerd in het kader van IIRSA, het Initiatief voor de Regionale Integratie van Infrastructuur in Zuid-Amerika.

"IIRSA voelt zichzelf niet verantwoordelijk voor het informeren van de Peruaanse bevolking over haar projecten. Wij hebben beslist dat die verantwoordelijkheid dan maar door het georganiseerde middenveld moet opgenomen worden", aldus Antonio Sambrano van het Forum Solidaridad Perú (FSP). Tukuy Ricuy betekent in het quechua zoveel als "hij die alles ziet, hij die alles weet". Kortom: een bewaker van het volk.

IIRSA, een waanzinnig geheel van investeringen gaande van autowegen en hydro-elektriciteitscentrales tot havens en kanalen, werd in 2000 geboren in Brazilië, uit een akkoord tussen de regeringen van twaalf Zuid-Amerikaanse landen en internationale financiële instellingen zoals het IMF. Tien jaar later probeert IIRSA zich in Noord-Peru een weg te banen door de Peruaanse Amazone en Andes, met als één van de doelstellingen de verbinding van de Pacifische en Atlantische kusten. Die "integratie" moet het verkeer van goederen en werkkrachten tussen Zuid-Amerikaanse landen vergemakkelijken, klinkt het.

De projecten van IIRSA zijn opgedeeld in verschillende assen, verspreid over het continent. Noord-Peru valt binnen twee assen: de Amazonas-as (van oost naar west) en de Andes-as (van noord naar zuid). De Amazonas-as bevat naast de Peruaanse Amazone ook grote delen van Ecuador, Colombia en Brazilië. In Peru gaat het om de 960 kilometer lange verbinding van de haven van Paita, aan de Pacifische kust in Piura, met de haven van Yurimaguas in Loreto, poort tot de uitgestrekte jungle in het oosten van Peru. Het kostenplaatje: 180 miljoen dollar, waarmee de aanleg en verbetering van wegen, de bouw van logistieke centra en de uitbreiding van (lucht)havens moet betaald worden. De uitvoering wordt in het Peruaanse deel van de as opgenomen door twee Braziliaanse bedrijven, Andrade Gutiérrez (40% van het kapitaal) en Odebrecht (49%).

Odebrecht is ook de naam achter het erg omstreden irrigatieproject Olmos in de droge kustregio Lambayeque.  Door dat project zullen 38 000 hectaren landbouwgrond worden geïrrigeerd met behulp van een tunnel die water aanvoert uit de Andes, via de rivier Huancabamba. Alleen: de begunstigde gronden bestaan uit uitgestrekte eigendommen die toebehoren aan een handvol grootgrondbezitters. Duizenden kleinschalige boeren lopen het risico op onteigening. "Bovendien zet dit project boeren tegen mekaar op", merkt Lázaro Tunga op. Tunga is leider van de boerenbeweging ADOSCIL, die het opneemt voor de kleinere boeren in de regio en mee het netwerk Tukuy Ricuy in het leven riep. "In de bergen protesteren ze dat hun water wordt gestolen, ten voordele van de boeren aan de kust. En dat terwijl we dezelfde noden hebben, we ons moeten verenigen".

Ook in de Amazone nemen de spanningen toe. En ook hier komen de investeringen van IIRSA eerder de grootste bedrijven dan de armste Peruanen ten goede. De impact van IIRSA zou in deze fragiele omgeving niet te onderschatten zijn, zo licht ingenieur Ismael Vega van het FSP toe. "In tegenstelling tot bijvoorbeeld een spoorweg, die enkele vaste stationnetjes heeft die meestal ver uit mekaar liggen, zou een autoweg doorheen de Amazone enorme migratiestromen op gang brengen. Langs een autoweg kan je immers beginnen bouwen waar je maar wil". Het gevolg van de verwezenlijking van de Amazonas-verbinding zou niet alleen een dramatisch verlies van de biodiversiteit zijn; het zou ook een toename van ziektes, criminaliteit en cultuurverlies inhouden, aldus Vega. Een somber toekomstbeeld dat ook in het boek La Amazonía Peruana en 2021 wordt geschetst. Terwijl het debat over de raadpleging van inheemse volkeren in Peru volop woedt, zoals al in het artikel van Tom te lezen was, stonden deze regio en haar bewoners nog nooit eerder zo onder druk.

Door te waken over de rechten van de Noord-Peruanen op raadpleging en informatie, en door sociale bewegingen te versterken, wil Tikuy Ricuy in de regio's Cajamarca, Amazonas, Lambayeque, Piura en San Martín een antwoord bieden op de pletwals die IIRSA in Noord-Peru, één van de meest biodiverse regio's ter wereld, dreigt te worden. Om het met de woorden van de Argentijnse zanger León Gieco te zeggen: "es un monstruo grande y pisa fuerte". Initatieven om dit monster te temmen zijn dan ook broodnodig.

Meer info over de verschillende regionale netwerken ter opvolging van IIRSA vind je hier.